Joanna Bilińska

Psycholog Wrocław - Fotel

psycholog, trener, psychoterapeuta certyfikowany przez Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej.

 

 

Umów się na konsultację:

psycholog wrocław tel+48 605 033 387

psycholog wrocław email

psycholog wrocław adres ul. Rawska 10, Wrocław-Krzyki,
obok Parku Południowego

 

Zaburzenia osobowości – typologia

Osobowość to zespół względnie stałych charakterystycznych dla danej osoby cech, które warunkują jej sposób przeżywania świata oraz relacje z innymi ludźmi. Mówimy o zaburzeniu osobowości, gdy któraś z tych cech dezorganizuje życie i powodują cierpienie psychiczne przez brak dopasowania do otoczenia (np. chorobliwy pedantyzm u osobowości obsesyjno-kompulsywnej lub wycofanie emocjonalne u osobowości narcystycznej).

Zaburzeniom osobowości towarzyszą często inne zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe, schizofrenia, a ich przebieg jest cięższy niż u chorych bez współistniejących zaburzeń osobowości.

 

OSOBOWOŚĆ UNIKAJĄCA:

Osoby z osobowością unikającą charakteryzuje utrwalony wzorzec zahamowań w sytuacjach społecznych, poczucie niedostosowania i nadmiernej wrażliwości na krytykę, który pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia w różnych kontekstach, na co wskazuje co najmniej pięć z poniższych kryteriów (kryteria diagnostyczne DSM-IV-TR):

1.unikanie aktywności zawodowej wymagającej bliższych kontaktów z ludźmi ze względu na obawę przed krytyką, dezaprobatę i odrzucenie;

2.niechęć do angażowania się w związki bez pewności o byciu lubianym;

3.powściągliwość w bliskich związkach z obawy przed zawstydzeniem lub ośmieszeniem;

4.w sytuacjach społecznych zaabsorbowanie myślami o krytyce i odrzuceniu;

5.wycofanie z poczucia niedostosowania w nowych sytuacjach społecznych;

6.postrzeganie siebie jako osobowości pozbawionej umiejętności społecznych, nieatrakcyjnej lub gorszej od innych;

7.niechętne podejmowanie osobistego ryzyka lub angażowanie się w nowe działanie z obawy przed uczuciem zakłopotania.

Osoby z osobowością unikającą zgłaszają się na terapię ze względu potworną samotność, która im doskwiera oraz ciągłe napięcie w relacjach z ludźmi, uniemożliwiające im rozwój osobisty lub zawodowy.

 

OSOBOWOŚĆ OBESYJNO-KOMPULSYWNA:

Osoby z osobowością obesyjno-kompulsywną charakteryzuje utrwalony wzorzec troski o ład, perfekcję, kontrolę nad przebiegiem zdarzeń i innymi ludźmi,  która pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia w różnych kontekstach, na co wskazuje co najmniej pięć z poniższych kryteriów (kryteria diagnostyczne DSM-IV-TR):

1.uwagę zaprzątają w tak dużym stopniu nieustannie szczegóły, reguły, zestawienia, porządek, organizacja i plan czynności, że zapomniany zostaje główny cel działania;

2.perfekcjonizm utrudniający wykonanie zadania (np. nie jest w stanie dokończyć projektu, ponieważ nie udaje jej się sprostać ustanowionym przez siebie wygórowanym wymaganiom);

3.wyjątkowe oddanie pracy i sprawom zawodowym, rezygnacja z rozrywek i kontaktów towarzyskich ( o ile nie da się jej uzasadnić rzeczywistą koniecznością ekonomiczną);

4.wyjątkowa sumienność, skrupulatność, nieugiętość w kwestiach moralności, etyki i wartości (o ile nie da się tego uzasadnić kultowymi czy religijnymi przekonaniami);

5.kłopot z pozbyciem się bezwartościowych i zużytych rzeczy nawet wtedy, gdy nie mają już żadnej wartości uczuciowej;

6.kłopot z delegowaniem zadań i współpracą z innymi, jeżeli całkowicie nie podporządkują się konkretnemu stylowi pracy;

7.skąpstwo w wydatkach zarówno na siebie, jak i na innych; gromadzenie pieniędzy na czarną godzinę;

8.sztywność i upór.

Osoby z osobowością obesyjno-kompulsywną zgłaszają się na terapię ze względu na poczucie niedopasowania (często ze względu na złość innych za ich despotyczny perfekcjonizm), ciągłe napięcie oraz notoryczny brak satysfakcji z własnych wyników.

 

OSOBOWOŚĆ BORDERLINE (inaczej osobowość z pogranicza):

Osoby z osobowością borderline charakteryzuje utrwalony wzorzec niestabilności relacji interpersonalnych, obraz siebie i emocji oraz znacznej impulsywności, która pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia w różnych kontekstach, na co wskazuje co najmniej pięć z poniższych kryteriów (kryteria diagnostyczne DSM-IV-TR):

1.gorączkowe próby uniknięcia opuszczenia przez innych (rzeczywistego lub wyimaginowanego)

2.intensywne lecz niestabilne relacje, które cechuje naprzemiennie skrajne idealizowanie i dewaluowanie innych; 

3.zaburzenie tożsamości tzn. znaczący i trwały brak stabilności obrazu i poczucia ja;

4.impulsywność w co najmniej dwóch szkodliwych dla jednostki obszarach aktywności (np. wydawanie pieniędzy, seks, nadużywanie substancji psychoaktywnych, nieostrożna jazda samochodem, napady obżarstwa);

5.powtarzające się zachowania, gesty lub groźby samobójcze, samookaleczenia;

6.niestabilność emocjonalna (np. drażliwość lub lęk, trwające zwykle kilka godzin, rzadko dłużej niż kilka dni;

7.utrzymujące się poczucie pustki;

8.nieadekwatna, silna złość lub trudności z jej opanowaniem (np. częste wybuch złości, stałe odczuwanie złości, wielokrotne bójki);

9.przemijające objawy paranoidalne (patologiczna podejrzliwość) lub poważne objawy dysocjacyjne jako reakcja na stres.

Osoby z osobowością borderline zgłaszają się na terapię ze względu zupełny brak dostosowania do rzeczywistości, przejmujące cierpienie psychiczne, brak możliwości samouspokojenia.

 

OSOBOWOŚĆ NARCYSTYCZNA:

Osoby z osobowością narcystyczną charakteryzuje utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości (widoczny w fantazjach o sobie lub w zachowaniu), potrzeba podziwu ze strony innych, która pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia w różnych kontekstach, na co wskazuje co najmniej pięć z poniższych kryteriów (kryteria diagnostyczne DSM-IV-TR):

1.wyolbrzymione poczucie własnej wartości (np. wyolbrzymia swoje osiągnięcia i talenty, oczekuje uznania własnej wyższości, niewspółmiernie do rzeczywistych dokonań);

2.pochłonięcie przez fantazje o nieograniczonym własnym powodzeniu, mocy, wybitnych zdolnościach, urodzie czy miłości idealnej;

3.przekonanie o własnej wyjątkowości, którą mogą zrozumieć tylko inni wyjątkowi bądź zajmujący wysoką pozycję ludzie;

4.domaganie się przesadnego podziwu;

5.poczucie posiadania specjalnych uprawnień np. bezpodstawne oczekiwanie szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się ;

6.wykorzystywanie innych do osiągnięcia własnych celów ;

7.brak empatii, brak skłonności do identyfikacji z potrzebami innych;

8.częsta zazdrość lub podejrzenie o zawiść innych ludzi;

9.arogancja i wyniosłość.

Wszystkie osoby narcystyczne łączy tak naprawdę uświadomione lub nieuświadomione wewnętrzne poczucie słabości, niższości, wstydu i wrażenie wykluczenia. Z takimi uczuciami radzą sobie ze pomocą wymienionych zachowań kompensacyjnych. Na psychoterapię zgłaszają się zazwyczaj ze względu na swoje poczucie wyobcowania w świecie, trudność z zaufaniem i ze związaniem się z kimś na stałe.